Khe hở môi – vòm miệng (còn gọi là sứt môi, hở hàm ếch) là dị tật bẩm sinh thường gặp trong các dị tật vùng hàm mặt, làm thay đổi cấu trúc, hình thể thẩm mỹ của mặt, gây ra những rối loạn chức năng về ăn uống, dễ viêm nhiễm đường hô hấp, phát âm. Đồng thời ảnh hưởng sâu sắc đến tâm lý của trẻ và gia đình trong quá trình hòa nhập cộng đồng, việc điều trị phẫu thuật là rất cần thiết.

Tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, Cần Thơ được xem như trung tâm của khu vực về kinh tế, văn hóa và cả lĩnh vực y tế nhưng tỉ lệ dị tật này vẫn còn chiếm tỷ lệ cao 11/ 10000.

Bs CK2 Dương Huyền Trân  đang kiểm tra cho bé sức môi, hở hàm ếch tại Bệnh viện Mắt- Răng Hàm Mặt Cần Thơ.

Khe hở môi – vòm miệng là gì?

Khe hở môi – vòm miệng là tình trạng môi, vòm miệng không khép kín hoàn toàn trong quá trình phát triển bào thai, tạo thành một khe hở. Dị tật có thể xuất hiện ở một bên môi, hai bên môi, chỉ ở vòm miệng hoặc kết hợp cả môi và vòm miệng.

Quá trình định hình khuôn mặt của thai nhi diễn ra trong giai đoạn then chốt từ tuần thứ 4 đến tuần thứ 10 của thai kỳ. Đây là thời điểm các cấu trúc phôi thai tạo nên khuôn mặt dần hợp nhất, tạo nên diện mạo hoàn chỉnh. Khi sự kết hợp này không diễn ra trọn vẹn, trẻ có thể mắc dị tật khe hở môi – vòm miệng. Dị tật này có thể xuất hiện đơn lẻ hoặc là biểu hiện của một hội chứng hay rối loạn di truyền phức tạp hơn.

Các hình thái khe hở môi,khe hở vòm miệng.

Nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ

Hiện nay, nguyên nhân chính xác gây khe hở môi – vòm miệng chưa được xác định hoàn toàn, nhiều nghiên cứu cho thấy đây là kết quả của sự tương tác giữa yếu tố di truyền và môi trường.

Yếu tố di truyền: Nếu trong gia đình có cha mẹ hoặc người thân mắc dị tật này, nguy cơ trẻ sinh ra bị khe hở môi – vòm miệng sẽ cao hơn.

Yếu tố môi trường: Thai phụ tiếp xúc với thuốc lá, rượu bia, ma túy, một số loại thuốc không được chỉ định, tia X hoặc hóa chất độc hại trong thai kỳ có thể làm tăng nguy cơ dị tật.

Thiếu hụt dinh dưỡng: Việc thiếu axit folic, vitamin B12 và các vi chất thiết yếu trước và trong khi mang thai có liên quan đến tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh.

Một số bệnh lý của mẹ trong thai kỳ như nhiễm siêu vi, đái tháo đường không kiểm soát tốt cũng được ghi nhận là yếu tố nguy cơ.

Ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống

Khe hở môi – vòm không chỉ là vấn đề thẩm mỹ mà còn tác động toàn diện đến sự phát triển của trẻ.

Ảnh hưởng thẩm mỹ: Biến dạng môi và mũi khiến trẻ dễ mặc cảm, tự ti, đặc biệt khi đến tuổi đi học.

Rối loạn ăn uống: Trẻ gặp khó khăn khi bú, nuốt, dễ sặc, chậm tăng cân và suy dinh dưỡng nếu không được hướng dẫn chăm sóc đúng cách.

Rối loạn phát âm: Khe hở vòm miệng làm hơi thoát qua mũi khi nói, gây nói ngọng, nói giọng mũi, ảnh hưởng giao tiếp.

Nguy cơ nhiễm trùng tai – mũi – họng: Do cấu trúc vòm miệng bất thường, trẻ dễ bị viêm tai giữa tái phát, ảnh hưởng đến thính lực.

Tác động tâm lý: Không chỉ trẻ mà cả gia đình cũng có thể chịu áp lực tinh thần kéo dài nếu thiếu sự hỗ trợ và tư vấn phù hợp.

Bé Như Q. 7 tháng tuổi, trước- sau phẫu thuật tạo hình môi 1 bên.Bé Ngọc Q. 57 tháng tuổi, trước và sau phẫu thuật tạo hình khe hở môi hai bên.

Điều trị dị tật này ở đâu?

Phẫu thuật tạo hình môi – vòm miệng được triển khai từ năm 1995 tại Bệnh viện Mắt - Răng Hàm Mặt Cần Thơ. Với vai trò là bệnh viện chuyên khoa tuyến trên, Bệnh viện Mắt- Răng Hàm Mặt TP. Cần Thơ đã thực hiện phẫu thuật tạo hình cho hàng nghìn trẻ dị tật khe hở môi - vòm miệng trong suốt hơn 30 năm qua.

Từ những ngày đầu còn gặp nhiều khó khăn về vật chất, con người, tất cả phải phụ thuộc sự trợ giúp về phương tiện vật chất và chuyển  giao kỹ thuật mổ tạo hình từ các tổ chức quốc tế như: Operation Smile, Rotaplast, Smile Train (Mỹ), Bourga (Pháp), Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung Ương TP HCM đến nay bệnh viện đã có thể  thực hiện độc lập các phẫu thuật tạo hình cho trẻ có dị tật môi- vòm miệng. Đó là những phẫu thuật tạo hình hay phẫu thuật sửa chữa các khe hở thứ phát, sẹo xơ, sẹo xấu co rút sau phẫu thuật.

Bệnh viện Mắt - Răng Hàm Mặt Cần Thơ là một trong 13 bệnh viện đối tác của tổ chức Smile Train trên toàn quốc. Bệnh viện có chương trình phẫu thuật miễn phí quanh năm cho bệnh nhân khe hở môi- vòm miệng dưới sự tài trợ của Tổ chức.

Bệnh nhân, thân nhân có nhu cầu xin liên hệ địa chỉ sau:

Cơ sở 2: 37 đường 3/2, phường Tân An, TP Cần Thơ, 

Bệnh viện Mắt- Răng Hàm Mặt Cần Thơ- cơ sở 2: 37 đường 3/2, phường Tân An, TP Cần Thơ, điện thoại: 02923 819 682.